16 Temmuz 2026 tarihli ve 33311 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik, Kazı Destek Yapıları Hakkında Yönetmelik’in teknik omurgasını yeniledi: yönetmeliğin ekinde yer alan “Kazı Destek Yapıları Tasarım ve Uygulama Esasları” bütünüyle değiştirildi. Derin kazı ve iksa işleri, yapı denetim kuruluşunun sahada en yüksek riskle karşılaştığı imalatlar arasında; bu nedenle esasların yeniden yazılması denetim rutinini doğrudan ilgilendiriyor. Değişiklik yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.
Değişiklik Ne Kadar Kapsamlı?
Değiştiren yönetmelik yalnızca 3 maddeden oluşuyor ve sadeliği yanıltıcı:
- Madde 1: 18/12/2022 tarihli ve 32047 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan asıl Yönetmeliğin ekindeki “Kazı Destek Yapıları Tasarım ve Uygulama Esasları”nı ekteki şekilde tamamen değiştirir.
- Madde 2 (Yürürlük): “Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.”
- Madde 3: Yürütme maddesi.
Yani yönetmeliğin madde metni değişmedi; değişen, işin bütün teknik içeriğini taşıyan ek. Bu nedenle “3 maddelik küçük bir değişiklik” olarak okunmamalı: uygulamada esas alınan tasarım ve uygulama kuralları baştan düzenlendi.
Yeni Esasların Yapısı: 5 Bölüm
Yenilenen esaslar şu beş ana bölümden oluşuyor:
| Bölüm | Başlık |
|---|---|
| 1 | Genel Esaslar |
| 2 | Genel Hesap ve Projelendirme Esasları |
| 3 | Kazı Destek Sistemleri Hesap Esasları |
| 4 | Uygulama Esasları |
| 5 | İş Güvenliği ve Çevre Sağlığı Tedbirleri |
Yapı denetim kuruluşunun sahadaki işini en çok ilgilendiren bölüm Bölüm 4 (Uygulama Esasları); sorumluluk tanımları ise Bölüm 1 ve 2’de kuruluyor.
“Geoteknik Sorumlu” Tanımı
Esaslarda öne çıkan kavramlardan biri geoteknik sorumlu: zeminle ilgili fenni mesul, kontrol ve denetleme hizmetlerini yürüten inşaat mühendisi olarak tanımlanıyor. Bu tanım, derin kazıda “zemin tarafının teknik muhatabı kim” sorusunu netleştirmesi bakımından önemli.
Esaslar ayrıca önemli yapılarda etüt, projelendirme, uygulama ve kontrol aşamalarının tümünde ilgili mevzuat hükümlerine uyulmasını zorunlu tutuyor — yani kontrol, projeye ek bir aşama değil, sürecin ayrılmaz halkası olarak konumlanıyor.
Bu düzenleme, 7579 sayılı Kanun’la getirilen zemin ve temel etüt kuruluşu rejimiyle aynı yönde okunmalı: zemin tarafındaki ehliyet ve sorumluluk giderek daha tanımlı hâle geliyor.
Kazı Öncesi: Kontrol Mühendisinin Tetkiki
Uygulama esaslarında kazı imalatına başlanmadan önce yapılması gereken hazırlıkların kontrol mühendisi (fenni mesul) tarafından tetkik edilmesi öngörülüyor. Buna bağlı iki kritik teyit var:
- İmalat yöntemi teyidi: Seçilen imalat yönteminin çevre yapılara zarar vermeyeceğinin şantiye şefi ve kontrol mühendisi tarafından teyit edilmesi gerekiyor. Derin kazıda komşu yapı hasarı en sık ihtilaf konusu olduğundan, bu teyidin kayda geçirilmesi kritik.
- Kuyu perde ve ankrajda onay: Kuyu perde ve ankraj uygulamalarında, herhangi bir tehlike anında veya korozyon durumunda kontrol mühendisinin incelemesi ve onayı şart.
Aletsel İzleme ve Alarm Seviyeleri
Esasların en dikkat çekici tarafı, izlemeyi tasarımın parçası hâline getirmesi. Uygulama esaslarında:
- Deplasman ölçümü: Deplasman miktarları, projesinde belirtilen aralıklarla ve her kazı aşamasında düzenli olarak kontrol edilmeli. Yani izleme tek seferlik bir ölçüm değil, kazı ilerledikçe tekrarlanan bir rejim.
- Aletsel ölçüm ve gözlemler: İnklinometre, yük hücresi, piyezometre gibi saha izleme sistemlerinin nasıl kurulacağı ve okunacağı ayrıntılandırılmış.
- Performans ve alarm seviyeleri: Performans ölçüm kriterleri, geoteknik sorumlu ile kontrol teşkilatı (fenni mesul / ilgili kurum / yapı denetim kuruluşu) tarafından ortaklaşa belirleniyor.
Son madde yapı denetim kuruluşunu doğrudan içine alıyor: alarm eşikleri denetim tarafının da katıldığı bir kararla belirleniyor. Eşiklerin belirlenmesine katılan taraf, aşıldığında sonuçlarına da katılıyor demektir.
Problem Çıktığında ve YDK Ayrıldığında
Esaslar iki kritik senaryoyu da düzenliyor:
Saha uygulamasında problem tespiti. Bir problem tespit edildiğinde, yapı denetim kuruluşunun da dahil olduğu kontrol teşkilatı ve diğer yetkililerce acil kararlar alınıyor. Derin kazıda müdahale hızının belirleyici olduğu düşünülürse, bu kararların kim tarafından ne kadar sürede alındığının kayda geçmesi önemli.
Yapı denetim kuruluşunun ilişiğinin kesilmesi. Yapı denetim kuruluşunun herhangi bir sebeple yapı ile ilişiğinin kesilmesi durumunda, çukurun stabilitesi için gereken tedbirlerin alınması yüklenici tarafından zorunlu kılınıyor. Bu hüküm, sözleşme feshi veya firma değişikliği hâllerinde açık kazının başıboş kalmasını engellemeyi amaçlıyor — devir süreçlerinde özellikle dikkat edilmesi gereken bir nokta.
Yapı Denetim Kuruluşu İçin Saha Kontrol Listesi
Yeni esaslar ışığında derin kazı bulunan şantiyelerde gözden geçirilmesi gerekenler:
- İksa projesi ve izleme planı birlikte mi? Deplasman ölçüm aralıkları projede tanımlı mı?
- Alarm/performans eşikleri belirlendi mi, kayıtlı mı? Geoteknik sorumlu ile ortak belirlendiğine dair kayıt var mı?
- Kazı öncesi hazırlık tetkiki yapıldı mı? Kontrol mühendisinin tetkiki ve imalat yöntemi teyidi belgelendi mi?
- Aletsel ölçüm cihazları kurulu ve okunuyor mu? İnklinometre/piyezometre okumaları tarihli olarak arşivlenmiş mi?
- Her kazı aşamasında ölçüm tekrarlandı mı? Kademe geçişlerinde ölçüm boşluğu var mı?
- Kuyu perde/ankrajda onay zinciri işliyor mu? Tehlike veya korozyon hâlinde kontrol mühendisi incelemesi kayda geçti mi?
- Komşu yapı durumu izleniyor mu? Çevre yapılara zarar vermeme teyidi güncel mi?
Bu kalemler, şantiye denetimi rutininin derin kazı bulunan işlerde genişletilmesi gerektiğini gösteriyor. Seviye tespit tutanaklarında kazı ve temel aşaması zaten hakediş bakımından da belirleyici; hizmet bedeli seviyelerinde kazı ve temel üst kotu tek bir kalem olarak görünse de, teknik denetim yükü bu aşamada yoğunlaşıyor.
Yades’te bu nasıl? Derin kazıda denetim, tarihli ölçüm ve onay kayıtlarının kesintisiz tutulmasına bağlı. Yades, YİBF bazlı seviye ve denetim kayıtlarını tarihiyle birlikte tutar; aşama geçişlerinde eksik kalan kayıtlar görünür olur. Yıllık abonelikte mevzuat kaynaklı güncellemeler ücretsizdir. Demo talep et →
Sık Sorulan Sorular
16 Temmuz 2026’da tam olarak ne değişti?
Kazı Destek Yapıları Hakkında Yönetmelik’in madde metni değişmedi; yönetmeliğin ekinde yer alan “Kazı Destek Yapıları Tasarım ve Uygulama Esasları” bütünüyle yenilendi. Değiştiren yönetmelik 3 maddeden oluşur ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Geoteknik sorumlu kimdir?
Esaslarda, zeminle ilgili fenni mesul, kontrol ve denetleme hizmetlerini yürüten inşaat mühendisi olarak tanımlanmıştır. Derin kazıda zemin tarafının teknik muhatabıdır.
Alarm seviyelerini kim belirler?
Performans ölçüm kriterleri, geoteknik sorumlu ile kontrol teşkilatı — fenni mesul, ilgili kurum ve yapı denetim kuruluşu — tarafından ortaklaşa belirlenir.
Deplasman ölçümü ne sıklıkla yapılır?
Esaslar, deplasman miktarlarının projesinde belirtilen aralıklarla ve her kazı aşamasında düzenli olarak kontrol edilmesini öngörür. Sıklık projeye bağlı olduğundan, izleme planının projede tanımlı olması gerekir.
Yapı denetim kuruluşu işten ayrılırsa açık kazı ne olur?
Yapı denetim kuruluşunun herhangi bir sebeple yapı ile ilişiğinin kesilmesi hâlinde, çukurun stabilitesi için gereken tedbirlerin alınması yüklenicinin sorumluluğundadır.
Eski projelere yeni esaslar uygulanır mı?
Değiştiren yönetmelikte bu yönde bir geçiş hükmü bulunmamakta ve yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girmektedir. Devam eden işlerde uygulamanın nasıl yürüyeceği konusunda tereddüt varsa ilgili idareye ve Bakanlık duyurularına başvurulmalıdır.
Bu yazı, 16 Temmuz 2026 tarihli ve 33311 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Kazı Destek Yapıları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile ekindeki “Kazı Destek Yapıları Tasarım ve Uygulama Esasları”na dayanır. Esaslar ayrıntılı teknik hükümler içerir; hesap ve tasarım kararlarında ekin tam metni esas alınmalıdır. Bağlayıcı metin için Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr’ye başvurun.
İlgili rehberler: Şantiye Denetimi Rehberi · Zemin ve Temel Etüt Kuruluşları (7579) · Yapı Denetim Sözleşmesi Feshi