5 Ağustos 2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik”, Türkiye’de yapı ruhsatına esas projelerde BIM (yapı bilgi modellemesi) ve IFC dönemini resmen başlattı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 3194 sayılı İmar Kanunu’na dayanarak çıkardığı yönetmelik, mimari, statik, elektrik ve mekanik tesisat projelerinin dijital ortamda nasıl hazırlanacağını belirliyor. Yürürlük tarihi 1 Eylül 2027; 3B BIM modeli zorunluluğu ise bina büyüklüğüne ve belediye nüfusuna göre 2029’dan 2033’e uzanan kademeli bir takvimle devreye giriyor. Bu rehber, proje müellifleri, müteahhitler ve yapı denetim kuruluşları için düzenlemeyi madde madde açıklıyor.
Yönetmelik Neyi Düzenliyor?
Yönetmeliğin 1 inci maddesine göre amaç, yapı ruhsatı için ilgili idarelere teslim edilecek mimari, statik, elektrik ve mekanik tesisat projelerinin dijital ortamda hazırlanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek. Düzenleme, uygulama imar planı bulunan alanlardaki yeni binalara uygulanacak.
Aynı gün, aynı Resmî Gazete’de bir de kardeş yönetmelik yayımlandı: “Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik” (e-PYS, yürürlük 1 Eylül 2028). Bu yazının konusu projelerin nasıl hazırlanacağı; teslim, inceleme ve onayın elektronik ortama nasıl taşınacağını ise e-PYS yönetmeliği rehberinde ayrıca ele alıyoruz. İkisi birlikte, ruhsat projesinin hazırlanmasından onayına kadar uçtan uca dijital bir akış kuruyor.
Kimler Kapsam Dışı?
Yönetmelik iki yapı grubunu kapsam dışında bırakıyor:
- Küçük müstakil yapılar: Bodrum kat hariç en çok iki katlı ve toplam inşaat alanı 200 m²’yi geçmeyen müstakil yapılar.
- Tarım ve hayvancılık yapıları: Entegre tesis niteliğinde olmayan tarım ve hayvancılık amaçlı yapılar.
Yani bahçeli tek ev yaptıran bir yapı sahibi ya da basit bir ahır/depo projesi bu yükümlülüklerin dışında. Kapsama giren her yeni bina için ise dijital hazırlama kuralları geçerli olacak.
Temel Kavramlar: BIM, IFC, PDF/A
Yönetmeliğin 3 üncü maddesindeki tanımlar, sektörün önümüzdeki yıllarda sık kullanacağı sözlüğü kuruyor:
- BIM (yapı bilgi modellemesi): Yapının geometrisini ve niteliklerini tek bir veri modeli üzerinde birleştiren çalışma yöntemi. Modeller TS EN ISO 19650-1 ve 19650-2 standartlarına göre oluşturulacak.
- IFC: TS EN ISO 16739-1 standardında tanımlanan açık veri paylaşım şeması. Kritik nokta şu: IFC belirli bir yazılımın formatı değil; farklı BIM yazılımlarının birbiriyle konuşmasını sağlayan açık standart. İdareye teslim bu formatta yapılacak.
- PDF/A: Arşivleme için vektör tabanlı dosya formatı. 2B CAD çizimleri ve diğer dokümanlar bu formatta teslim edilecek.
Açıklık gereken konularda önce Türk Standartları, yoksa Avrupa Standartları ve uluslararası dokümanlar esas alınacak (md. 5).
Projeler Nasıl Hazırlanacak?
Yönetmeliğin 4 üncü maddesi çift katmanlı bir teslim modeli kuruyor: 2B CAD çizimleri PDF/A formatında, 3B modeller ise BIM tabanlı oluşturulup IFC formatında teslim edilecek. 9 ila 15 inci maddeler BIM tarafının ayrıntısını düzenliyor:
- Her disiplin ayrı model hazırlar: Mimari, statik, elektrik ve mekanik tesisat için ayrı BIM modelleri oluşturulacak (EK-5/6/7).
- Modelden çizim üretilir: BIM modelinden üretilen 2B çizimler PDF/A olarak sunulacak; ölçüler SI birim sisteminde olacak.
- Uyum zorunluluğu: Yönetmeliğin en kritik cümlelerinden biri şu:
“BIM modeli ile CAD çizim dosyası PDF/A nüshasının birbiriyle uyumlu olması zorunludur.”
Yani model ayrı, çizim ayrı bir dünya olamayacak; ikisi arasındaki tutarlılık teslimin ön koşulu. Bunun yanında dosya isimlendirme (proje kodu EK-1, diğer kodlar EK-2), mahal numaralandırma (kat + mahal fonksiyonu + sıra no, EK-3), katman/sembol/çizgi tipleri (EK-4), IFC sınıfları ve zorunlu nitelikler (EK-5/EK-6), model gelişim seviyesi (EK-8) ve model kalite kontrol formları (EK-9) yönetmelik ekleriyle standartlaştırılıyor. Paftalar A4 ve katları ölçülerinde, her CAD çizimi ayrı dijital dosya olarak hazırlanacak.
Kademeli Geçiş Takvimi: BIM Ne Zaman Zorunlu?
Yönetmelik 1 Eylül 2027’de yürürlüğe girse de, Geçici Madde 1 en ağır yükümlülük olan 3B IFC BIM modelini kademeli bir takvime bağlıyor. Maddenin kurgusu şöyle: BIM zorunluluğu aşağıdaki tarihlere kadar uygulanmaz — yani bu tarihlerden itibaren zorunlu hale gelir:
| Kapsam | BIM (IFC) zorunluluğunun başladığı tarih |
|---|---|
| Nüfusu 2.000.000’u aşan illerde nüfusu 600.000’den fazla belediyeler — toplam inşaat alanı 10.000 m²’yi aşan binalar | 1 Eylül 2029 |
| Nüfusu 2.000.000’u aşan illerde nüfusu 400.000’den fazla belediyeler — 10.000 m² üzeri binalar | 1 Eylül 2030 |
| Nüfusu 1.000.000’u aşan illerde nüfusu 300.000’den fazla belediyeler — 10.000 m² üzeri binalar | 1 Eylül 2031 |
| Yukarıdaki kategorilere girmeyen diğer binalar | 1 Eylül 2032 |
| Konut ve ticaret+konut karma kullanımı dışındaki binalar | 1 Eylül 2033 |
Okuma anahtarı: takvim büyük şehirlerdeki büyük binalardan başlıyor, küçük yapılara ve konut dışı kullanımlara doğru genişliyor. En erken yükümlülük, milyonluk illerin büyük ilçelerindeki 10.000 m² üzeri binalarda.
2B PDF/A teslimi için de geçiş süresi var: Nüfusu 2.000.000’u aşan illerdeki nüfusu 600.000’den fazla belediyeler ile toplam inşaat alanı 5.000 m²’yi aşan binalar dışında, PDF/A teslim yükümlülüğü 1 Mart 2029’a kadar uygulanmayacak.
Önemli bir ihtiyat notu: Geçici maddenin uygulama ayrıntıları — hangi belediyenin hangi kategoriye girdiği, m² hesabının nasıl yapılacağı gibi konular — Bakanlığın çıkaracağı ikincil düzenlemelerle (kılavuz/tebliğ) netleşecek. Takvimi planlamaya esas alın, ancak kesin uygulama için Bakanlık duyurularını izleyin.
Mevcut Başvurular Etkilenir mi? (Geçici Madde 2)
Geçici Madde 2, kazanılmış hakları koruyor: Yukarıdaki tarihlerden önce ruhsat başvurusu yapılmış veya kamu ihale kararı/tarihi almış yapılara yeni hükümler uygulanmayacak. Yani bugün ruhsat sürecinde olan bir proje için BIM modeli hazırlama yükümlülüğü doğmuyor. Benzer bir “hangi tarihin kuralı geçerli” sorusunu Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği 2026 değişikliklerinde de görmüştük; dosya tarihlerinin net tutulması yine belirleyici olacak.
Yapı Denetimi Açısından Ne Değişiyor?
Ruhsata esas projeler standart IFC formatında gelmeye başladığında, yapı denetim kuruluşunun proje inceleme pratiği köklü biçimde değişecek:
- İnceleme ortamı değişiyor: Kağıt pafta ve dağınık CAD dosyaları yerine, tek bir yapı bilgi modeli üzerinden disiplinler arası kontrol mümkün hale geliyor. Statik-mimari çakışmaları modelde görünür olacak.
- Yazılım ve eğitim ihtiyacı: IFC dosyasını açıp inceleyebilen bir görüntüleyici/kontrol yazılımı ve bunu kullanabilecek personel, denetim kuruluşları için yatırım kalemi haline geliyor. Takvimin en erken ayağı 2029 olsa da, personel eğitimi bir günde tamamlanmıyor — erken hazırlanan kazanır.
- Model-çizim uyum kontrolü: “BIM modeli ile PDF/A nüshası uyumlu olmalı” kuralı, denetimde yeni bir kontrol kalemi doğuruyor: incelenen çizim, teslim edilen modelle tutarlı mı?
- e-PYS ile uçtan uca akış: Kardeş yönetmelikle birlikte okununca tablo netleşiyor — projeler dijital hazırlanacak, elektronik teslim edilecek ve yapı denetim kuruluşları incelemeyi e-PYS üzerinden yapacak. Hâlâ Excel ve klasörlerle yürüyen ofis düzenlerinin bu akışa yetişmesi giderek zorlaşacak.
Kısacası düzenleme yalnızca müelliflerin değil, denetim tarafının da dijital dönüşüm takvimini fiilen belirlemiş oldu.
Yades’te bu nasıl? BIM/IFC dönemi, yapı denetim kuruluşunun proje ve YİBF kayıtlarını zaten dijital ve düzenli tutmasını gerektiriyor. Yades, YİBF bazlı proje ve denetim kayıtlarını tarihleriyle birlikte tek yerde tutar; ruhsat başvuru tarihleri gibi geçiş hükümlerinde belirleyici olan bilgiler kaybolmaz. Yıllık abonelikte mevzuat kaynaklı güncellemeler ücretsizdir. Demo talep et →
Sık Sorulan Sorular
BIM zorunluluğu ne zaman başlıyor?
Yönetmelik 1 Eylül 2027’de yürürlüğe giriyor; ancak 3B IFC BIM modeli zorunluluğu kademeli. En erken tarih, nüfusu 2 milyonu aşan illerdeki nüfusu 600.000’den fazla belediyelerde 10.000 m² üzeri binalar için 1 Eylül 2029. Diğer kategoriler 2030, 2031 ve 2032’de devreye giriyor; konut ve ticaret+konut karma kullanım dışındaki binalar için zorunluluk 1 Eylül 2033’e kadar uygulanmıyor.
Küçük müstakil yapılar kapsamda mı?
Hayır. Bodrum kat hariç en çok iki katlı ve toplam inşaat alanı 200 m²’yi geçmeyen müstakil yapılar ile entegre tesis niteliğinde olmayan tarım ve hayvancılık yapıları kapsam dışıdır.
IFC nedir, neden önemli?
IFC, TS EN ISO 16739-1 standardında tanımlanan açık veri paylaşım şemasıdır. Belirli bir yazılıma bağlı olmadığı için, farklı BIM yazılımlarında hazırlanan modellerin idareye ve denetim tarafına tek ortak formatta teslim edilmesini sağlar.
Mevcut ruhsat başvuruları etkilenir mi?
Hayır. Geçici Madde 2’ye göre, geçiş tarihlerinden önce ruhsat başvurusu yapılmış veya kamu ihale kararı/tarihi almış yapılara yeni hükümler uygulanmaz.
2B çizim teslimi de mi değişiyor?
Evet. 2B CAD çizimleri PDF/A formatında teslim edilecek; her çizim ayrı dijital dosya olacak ve dosya isimlendirme, katman, sembol ve mahal numaralandırma kuralları yönetmelik eklerine göre yapılacak. PDF/A yükümlülüğü, büyük belediyeler ve 5.000 m² üzeri binalar dışında 1 Mart 2029’a kadar uygulanmıyor.
Yapı denetim kuruluşları şimdi ne yapmalı?
Takvim 2029’da başlasa da hazırlık bugünden planlanmalı: IFC görüntüleme/kontrol yazılımı ihtiyacını belirlemek, teknik personel için BIM temel eğitimini takvimlemek, arşiv ve proje kayıt düzenini dijitalleştirmek ve aynı gün yayımlanan e-PYS yönetmeliğinin getireceği elektronik inceleme akışını izlemek ilk adımlar.
Yönetmeliğin uygulama ayrıntıları belli mi?
Ana çerçeve ve ekler yayımlandı; ancak kademeli takvimin uygulama detaylarının Bakanlığın çıkaracağı ikincil düzenlemelerle (kılavuz/tebliğ) netleşmesi bekleniyor. Kesin yükümlülük değerlendirmesi için Bakanlık duyuruları takip edilmelidir.
Bu yazı, 5 Ağustos 2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik” metnine dayanır. Yönetmelik, teknik ayrıntıları eklerinde (EK-1 – EK-9) düzenler; uygulama kararlarında eklerin tam metni esas alınmalıdır. Bağlayıcı metin için Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr’ye başvurun.
İlgili rehberler: e-PYS: Elektronik Proje Teslimi Yönetmeliği · Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği 2026 Değişiklikleri · Excel’in Gizli Maliyetleri